اصلاح الگوي مصرف يكي از اساسي‌ترين مسائل مطرح در اقتصاد است كه در يك تفسير ساده بايد از اين مهم به استفاده بهينه از منابع ياد كرد يعني به عبارتي بايد ياد بگيريم چگونه از منابع استفاده و هزينه كنيم تا در ازاي اين مصرف درآمد و انضباط اقتصادي و همانا توسعه را براي كشور به ارمغان بياورد.
وجود منابع زيرزميني غني و انرژي ارزان در كشور موجب شده تا ايران در مصرف انرژي به خصوص برق و آب پيشگام در دنيا باشد به طوري كه مصرف سه برابري انرژي بيش از حد استاندارد تا حدودي لطمات جبران ناپذيري در آينده بر كشور تحميل خواهد كرد اما به هر حال بايد ياد بگيريم چگونه از منابع استفاده و هزينه كنيم تا در ازاي اين مصرف درآمد و انضباط اقتصادي و همانا توسعه را براي كشور به ارمغان بياورد.
بر اساس اين گزارش، ميزان مصرف انرژي در ايران كه گفته مي شود به ازاي هر واحد توليد ناخالص داخلي 3 برابر دنيا است بايد بگوييم كه سرانه مصرف برق در ايران 3 برابر ميانگين جهاني و در بخش آب ايرانيها 50 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف مي‌كنند.
اگر بخواهيم واقع بينانه باموضوع افزايش مصرف آب و برق در كشور برخورد كنيم مي بينيم ارزان بودن انرژي برق و آب در كشور موجب شده تا مصرف اين دو انرژي هر سال افزايش يافته و بيش از حد استاندارد باشد. هر چند دولتها نيز در كنترل مصرف گام‌هاي اساسي و راهكارهاي مناسب به مردم ارائه نكرده‌اند.

*ايران بزرگترين توليدكننده و هدر دهنده برق

ايران امروز با نيروگاه‌هايي به ظرفيت بيش از 50 هزار مگاوات برق به عنوان بزرگترين توليدكننده برق در خاورميانه مطرح است اما كشوري مانند تركيه با مصرف پايين برق نسبت به ايران 90 ميليارد دلار از بابت صادرات برق از آن خود كرده است. اما هدر روي 19 درصدي برق در شبكه توزيع تلاش براي توليد را از بين مي برد.

*بازدهي پايين نيروگاه ها

در بخش برق بازدهي نيروگاه‌هاي كشور در سطوح پاييني قرار دارد كه نياز به افزايش بازدهي اين نيروگاه‌هاي از ديرباز احساس مي‌شد و به نظر مي‌رسد كه بايد انرژي مصرفي براي توليد برق را به شيوه‌هاي مختلف، اقتصادي كرد.

*قيمت برق در ايران 5 برابر ارزانتر از كشورهاي صنعتي

ارازن بودن قيمت برق نيز دليلي اصلي بر رشد مصرف برق دارد چرا كه قيمت برق خانگي در كشورهاي صنعتي 3 تا 3.5 برابر قيمت برق صنعتي است.
قيمت برق خانگي و صنعتي در بيشتر كشورهاي دنيا و صنعتي 5 تا 6 برابر گرانتر از قيمت برق در ايران است.
قيمت برق خانگي در ايران براي هر كيلو وات ساعت كمتر از دو سنت و در برخي كشورهاي دنيا كه اتفاقا مصرف برق خود را كنترل كرده اند 6 سنت است.
قيمت برق صنعتي به ازاي هر كيلووات ساعت در ايران حدود 2 سنت و در كشورهاي صنعتي 11 سنت است و مصرف برق خانگي در دنيا 900 كيلو وات ساعت است كه در حالي كه در ايران حال حاضر مصرف برق 2600 كيلو وات است.

*هدر روي 40 درصد برق در ايران روي ديگر مصرف بالا

در حال حاضر به دليل نبود شبكه مناسب توليد و انتقال انرژي اتلاف برق از مبادي توليدي تا نقاط مصرف به 40 درصد بالغ مي شود.
بنابراين گزارش، تنها شعار كمتر مصرف كردن مردم و استفاده از لامپ هاي كم مصرف نمي‌تواند ايران را در اهداف خود براي بهينه مصرف كردن و كاهش مصرف برق موفق سازد، چرا كه طبق آمار 10 درصد از برق در مبادي توليد برق و 20 تا 30 درصد نيز در سيستم فرسوده توزيع برق هدر مي‌رود.

*ايران بزرگترين هدر دهنده برق در منطقه

ايران در حالي كه رتبه اول منطقه در توليد برق را با خود يدك مي كشد كه بانك جهاني اعلام مي‌كند 19 درصد برق توليد ايران در شبكه توزيع هدر مي رود، بنابراين اين آمار ايران را بزرگترين هدر دهنده برق در خاورميانه و شمال آفريقا معرفي مي كند كه البته جاي افتخار ندارد.
بانك جهاني در دو سال گذشته ميزان پرت برق در شبكه توزيع ايران را سالانه 33.477 گيگاوات ساعت عنوان مي‌كند كه اين رقم معادل 19 درصد كل برق توليدي در ايران و معادل 31 درصد كل پرت برق در منطق خاورميانه و شمال آفريقاست.
اما براي برطرف كردن تلفات انرژي برق در شبكه توزيع اگرچه اقداماتي از سوي شركت‌هاي توزيع آغاز شده اما اعتباري كه براي كاهش يك درصد پرت انرژي نياز است هزار ميليارد تومان براي نوسازي شبكه سرمايه گذاري شود.

*ايرانيان 50 درصد بيش از الگوي جهاني آب مصرف مي كنند

مصرف آب كشور در برابر الگوي مصرف استاندارد جهاني وضعيت خوبي ندارد به طوري كه بر اساس آمارهاي منتشر شده مصرف آب در ايران 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني است. طبق اعلام بانك جهاني به ازاي هر نفر در سال يك متر مكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر 100 متر مكعب آب مصرف مي‌شود. به طور ميانگين 92 درصد آب مصرفي كشور در بخش كشاورزي به دليل استفاده از روش منسوخ غرق آبي به جاي سيستم‌هاي كارآمد آبياري تحت فشار يا قطره‌اي هدر مي رود.

*امكان افزايش 20 درصدي بهره وري آب كشاورزي با اصلاح روش مصرف

بهره وري آب در بخش كشاورزي ايران حدود 40درصد است كه اين رقم تا 60 درصد بار اصلاح روش مصرف امكان پذير است يعني براي كم كردن مصرف آب در كشور بايد از بزرگترين مصرف كننده آب كشور يعني بخش كشاورزي شروع كرد.
حدود 92 درصد از آب قابل استحصال كشور معادل 92 ميلياردمتر مكعب (از 130 ميليارد متر مكعب) در بخش كشاورزي استفاده مي شود.

*بهره وري آب در بخش كشاورزي بر عهده كيست؟

بهره وري آب در بخش كشاورزي بر عهده دولت و البته بخشي هم بر عهده كشاورز است. دولت بايد با احداث شبكه هاي فرعي آبياري و آبياري تحت فشار و نوين راندمان آب را افزايش دهد.
كانال‌هاي انتقال آب به دليل روباز بودن باعث تبخير و هدر روي آب مي شود كه مي توان باكانال‌هاي سيماني و لوله‌هاي انتقال آب به مزرعه از هدر رفت آب جلويگري كرد.

*پرت 35 درصدي آب در شبكه شهري

يكي از مشكلات صنعت آب كشور، پرت آب در شبكه است بطوريكه ميزان متوسط پرت آب در كشور 35 درصد است بخش عمده‌اي از پرت آب به دليل فرسودگي و پايان يافتن عمر شبكه‌ها است اما به نظر مي رسد هنوز تصميم و حركت جدي براي كاهش پرت آب صورت نگرفته است.

*هدر رفت آب در ايران بيش از ميانگين جهاني است

ميزان هدررفت آب در كشور ما 28 تا 30 درصد است درحالي كه اين مقدار اتلاف در دنيا 9 تا 12 درصد گزارش شده است كه يكي از عوامل اصلي آن برداشت هاي غيرمجاز از شبكه آب رساني و فرسودگي تاسيسات آب و شبكه هاي آبرساني است.
آب هاي به حساب نيامده مانند آبي كه براي كولرهاي آبي مورد استفاده قرار مي گيرند به دليل دقيق نبودن كنتورهاي آب قابل محاسبه نيستند كه اين امر نيز موجب افزايش ميزان اتلاف آب مي شود.

*اصلاح الگوي مصرف، شاهراه گذر از بحران آب

باتوجه به مصرف بيش از حد انرژي در كشور و همچنين كاهش منابع آبي، اصلاح الگوي مصرف در بخش هاي مختلف، مناسبترين و منطقي ترين راه حل براي گذراز بحران هاي موجود به نظر مي رسد در مسير اصلاح الگوي مصرف در بخش آب شاهد بهترين گزينه عمل به بندها وتبصره هاي موجود به بخش آب در قانون برنامه چهارم توسعه باشد.
در اين قانون دولت مكلف شده بود با توجه به جايگاه محوري آب در توسعه كشور، منابع آب كشور را با نگرش مديريت جامع و توام عرضه و تقاضا در كل چرخه آب با رويكرد توسعه پايدار در واحدهاي طبيعي حوزه هاي آبريز با لحاظ نمودن ارزش اقتصادي آب، آگاه سازي عمومي و مشاركت مردم، هدف هاي مشخص شده در سند چشم انداز بيست ساله را محقق سازد.
كارشناسان و به خصوص دولتي ها اميدوار هستند تا با اجراي طرح هدفمندي يارانه ها از مهر ماه مصرف آب و به خصوص برق به شكل قابل توجهي كاهش و مردم در استفاده از اين دو انرژي مهم نهايت دقت را داشته باشند.